ਜੀਂਦ (ਹਰਿਆਣਾ): ਭਾਰਤ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 17 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿਖਾਉਣਗੇ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਚਲਾਈ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇਹ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ 10 ਕੋਚਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਫਿਊਲ-ਸੈੱਲ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਊਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਫ਼ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਪਾਵਰ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਯਾਤਰੀ ਕੋਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਵਰ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਇੰਸਟਾਲਡ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਪਾਵਰ ਲਗਭਗ 2,400 ਕਿਲੋਵਾਟ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ 2,400 ਕਿਲੋਵਾਟ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲਗਭਗ 89 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟ੍ਰੇਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਰਾਊਂਡ ਟ੍ਰਿਪ ਕਰਕੇ ਕਰੀਬ 356 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 682 ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਲਗਭਗ 2,600 ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 110 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਸਪੀਡ ਕਰੀਬ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ 85 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਜੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਰੀਫਿਊਲਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ‘ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ’ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਬਿਜਲੀਕ੍ਰਿਤ ਰੇਲ ਮਾਰਗਾਂ ‘ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
