ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ (transactions) ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿੱਜੀ UPI ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੈਕਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ:
- ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ (High-Value Transactions):
- ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਿੰਗ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ₹10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਰਕਮ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ UPI ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)।
- ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰੰਟ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ₹50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਰਕਮ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਇਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ‘ਤੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਮਾਈ (Business and Professional Receipts):
- ਜੇ ਤੁਸੀਂ UPI ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵੇਚ ਕੇ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਮਦਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ITR (Income Tax Return) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਨੋਟਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ GST ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ GST ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੀਮਾ (ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ₹20 ਲੱਖ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ₹40 ਲੱਖ ਸਾਲਾਨਾ) ਤੋਂ ਵੱਧ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ GST ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਤੋਹਫ਼ੇ (Gifts):
- ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਤੀ/ਪਤਨੀ, ਭੈਣ-ਭਾਈ, ਬੱਚੇ) ਤੋਂ UPI ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੋਹਫ਼ੇ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਪਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ₹50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ UPI ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਟੈਕਸਯੋਗ ਆਮਦਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਤਾਂ ਨੋਟਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਕੈਸ਼ਬੈਕ ਅਤੇ ਇਨਾਮ (Cashbacks and Rewards):
- ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ UPI ਐਪਸ ਤੋਂ ₹50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਕੈਸ਼ਬੈਕ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦਾ ਮੇਲ ਨਾ ਹੋਣਾ (Mismatch in Income Source):
- ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੁਹਾਡੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਆਮਦਨ ₹6 ਲੱਖ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ₹20 ਲੱਖ ਦੇ ਵੱਡੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਬਿਆਨ (Statement of Financial Transactions – SFT):
- ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ (ਜਿਵੇਂ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਭੁਗਤਾਨ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੀ ਖਰੀਦ) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ SFT ਰਾਹੀਂ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਇਹਨਾਂ SFT ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਨੋਟਿਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟਿਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- ਸਹੀ ITR ਫਾਈਲ ਕਰੋ: ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ UPI ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ITR ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।
- ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ: ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ UPI ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ। ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸੀ।
- ਜਾਗਰੂਕ ਰਹੋ: ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਾਗ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖੋ।
- ਮਾਹਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ: ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਟੈਕਸ ਮਾਹਰ (Tax Consultant) ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਜੇ ਨੋਟਿਸ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- ਘਬਰਾਓ ਨਾ: ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਨੋਟਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਜਾਂਚ ਕਰੋ: ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰੋ।
- ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿਓ: ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਈ-ਫਾਈਲਿੰਗ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨੋਟਿਸ ਦਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।
- ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ: ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਜਵਾਬ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਟੈਕਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ।
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ UPI ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣਾ) ਟੈਕਸਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਕਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
