ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਮੋਬਾਈਲ SIM ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਹੋਰ ਟੈਲੀਕਾਮ ਪਛਾਣ (Telecommunication Identifier) ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਚੀਟਿੰਗ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। Telecommunications Act, 2023 ਤਹਿਤ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ
Telecommunications Act, 2023 ਦੀ ਧਾਰਾ 42(3) ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਚੀਟਿੰਗ ਜਾਂ personation ਰਾਹੀਂ Subscriber Identity Module (SIM) ਜਾਂ ਹੋਰ ਟੈਲੀਕਾਮ identifiers ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ, 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ SIM ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੈਲੀਕਾਮ identifiers ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ‘ਤੇ SIM ਲੈਣਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ
ਅਕਸਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ personation ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ KYC ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ SIM ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ SIM ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ
ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 42(6) ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ abetment (ਉਕਸਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮਦਦ ਕਰਨਾ), attempt (ਕੋਸ਼ਿਸ਼) ਜਾਂ conspiracy (ਸਾਜ਼ਿਸ਼) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ SIM ਜਾਂ ਟੈਲੀਕਾਮ identifier ਦੀ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਧ Non-Bailable ਅਤੇ Cognizable
Telecommunications Act ਦੀ ਧਾਰਾ 42(7) ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਧਾਰਾ ਹੇਠ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧ cognizable ਅਤੇ non-bailable ਹਨ।
ਇਸ ਕਰਕੇ SIM ਜਾਂ ਟੈਲੀਕਾਮ identifiers ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਆਮ ਮਾਮਲਾ ਸਮਝਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
DoT ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਚੇਤਾਵਨੀ
Department of Telecommunications (DoT) ਨੇ ਵੀ Telecommunications Act, 2023 ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2025 ਦੀ ਇੱਕ DoT advisory ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ Section 42(3)(e) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ fraud, cheating ਜਾਂ personation ਰਾਹੀਂ SIM ਜਾਂ ਹੋਰ telecommunication identification ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।
DoT ਨੇ telecom identifiers ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ, ਜਿਵੇਂ Calling Line Identification (CLI) ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
Telecom Cyber Security Rules ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਮਾਮਲਾ
Telecommunications (Telecom Cyber Security) Rules, 2024 ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੈਲੀਕਾਮ equipment, identifier, network ਜਾਂ services ਦੀ fraud, cheating ਜਾਂ personation ਰਾਹੀਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ telecom cyber security ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕ ਕੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ:
- ਆਪਣੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ SIM ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ।
- ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ Aadhaar, OTP ਜਾਂ KYC ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ।
- ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ SIM ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇਣ।
- ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ SIM ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ।
- SIM, mobile number ਜਾਂ ਹੋਰ telecom identifier ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣ।
- ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ SIM ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਬੰਧਤ telecom operator ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਟੈਲੀਕਾਮ identifiers ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ telecom network ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ SIM ਜਾਂ KYC ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
