ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ (Varicose Veins) ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ (twisted) ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵਾਲਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਲਵ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਖੂਨ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਵਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਦੇ ਆਮ ਕਾਰਨ:
ਉਮਰ: ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਨਸਾਂ ਦੇ ਵਾਲਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ: ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਬੱਚਾ ਨਸਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੋਟਾਪਾ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਨਸਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ: ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ: ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਦੇ ਲੱਛਣ:
ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਸਾਂ (ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜਾਮਨੀ)।
ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਭਾਰੀਪਨ ਜਾਂ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਜਲਣ।
ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ (muscle cramps)।
ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਣਾ।
ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ:
ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ:
ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਕਰੋ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਜ਼ਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਹਿੱਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ।
ਕੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਸਟੋਕਿੰਗਜ਼ (compression stockings) ਪਹਿਨੋ, ਜੋ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੈਡੀਕਲ ਇਲਾਜ:
ਸਕਲੇਰੋਥੈਰੇਪੀ (Sclerotherapy): ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋਲ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੇਜ਼ਰ ਇਲਾਜ (Laser Treatment): ਛੋਟੀਆਂ ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਲਈ ਲੇਜ਼ਰ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਐਂਡੋਵੀਨਸ ਲੇਜ਼ਰ ਐਬਲੇਸ਼ਨ (Endovenous Laser Ablation – EVLA) ਜਾਂ ਰੇਡੀਓਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਐਬਲੇਸ਼ਨ (Radiofrequency Ablation – RFA): ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰਜਰੀ (Vein Stripping): ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਰਿਕੋਸ ਵੈਂਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
